Gouden weken door een HB-bril

De Gouden Weken door een HB-bril: zo geef je hoogbegaafde leerlingen een veilige start

De klas is gezellig ingericht. De namen staan op de stoelen en de eerste kennismakingsactiviteiten liggen klaar. Toch kan een hoogbegaafde leerling zich na enkele dagen al afvragen: moet ik dit jaar opnieuw laten zien wat ik allemaal al kan? Wanneer krijg ik moeilijker werk? Zal deze leerkracht mij begrijpen? En zit er iemand in de klas die denkt zoals ik?

Tijdens de Gouden Weken leggen leerkrachten de basis voor veiligheid, verbondenheid en positieve groepsvorming. Voor hoogbegaafde leerlingen heeft die veiligheid een extra dimensie. Zij ontstaat niet alleen door een prettige sfeer, maar vaak ook door erkenning, cognitieve aansluiting en contact met ontwikkelingsgelijken.

Vanuit die veiligheid zouden we 4 vormen van veiligheid onder de loep kunnen nemen:

• Relationele veiligheid: mijn leerkracht ziet en begrijpt mij.
• Cognitieve veiligheid: ik krijg onderwijs waarin ik daadwerkelijk kan leren.
• Sociale veiligheid: ik hoor bij de groep en kan contact maken met gelijkgestemden.
• Pedagogische veiligheid: de volwassenen om mij heen nemen verantwoordelijkheid en werken samen.

In dit artikel vind je 7 handvatten om de Gouden Weken te bekijken vanuit een HB-bril.

Wil je de LONGREAD lezen, waarbij de onderstaande handvatten gekoppeld worden aan de fases van de Gouden Weken? Download deze dan hier!

Wil je de STARTCHECKPOSTER downloaden, zodat je na de eerste week kunt kijken of je op de goede weg bent? Download deze dan hier!

Wil je alleen de samenvatting lezen? Lees dan gerust verder voor 7 praktische handvatten!

Handvat 1: zorg vanaf het begin voor cognitieve aansluiting

Passende leerstof is niet iets dat pas volgt, nadat de sociale basis op orde is.

Veel hoogbegaafde leerlingen ontlenen een deel van hun veiligheid aan cognitieve voeding. Wanneer zij merken dat zij mogen nadenken, onderzoeken en leren, kan dat rust geven en bijdragen aan vertrouwen in de leerkracht.

Praktische acties:

• Zorg dat verrijkingsmateriaal vanaf de eerste schoolweek beschikbaar is.
• Start zo snel mogelijk met compacten.
• Gebruik bestaande informatie.
• Laat de leerling niet wekenlang reguliere herhalingsstof maken.
• Plan ook begeleiding van het verrijkingswerk.
• Vraag niet alleen of het werk “leuk” is, maar onderzoek vooral waar de leerling werkelijk van leert.

Praktische vraag:

“Bij welke opdracht moest je deze week echt nadenken, proberen of opnieuw beginnen?” 

Handvat 2: bouw voort op de overdracht

De vorige leerkracht heeft een jaar lang professionele kennis over de leerling opgebouwd. Gebruik die kennis als vertrekpunt. Een nieuwe leerkracht mag een eigen beeld vormen, maar dat hoeft niet te betekenen dat een leerling opnieuw van voren af aan moet beginnen.

Praktische acties:

• Lees niet alleen de toetsresultaten, maar ook wat werkte in aanbod en begeleiding.
• Vraag de vorige leerkracht welke verrijking, maar ook welke begeleiding is aangeboden.
• Bekijk welke doelen al zijn gesteld.
• Noteer wat juist níét bleek te werken.
• Maak vóór of direct na de start afspraken over continuïteit.
• Spreek een evaluatiemoment af, bijvoorbeeld na drie weken.

Een krachtige zin tegen de leerling:

“Ik heb gelezen wat je vorig jaar hebt gedaan. Je hoeft niet opnieuw te bewijzen wat je al kunt. We gaan kijken hoe we daarop verder kunnen bouwen.”

Handvat 3: zoek vroeg contact met ouders

Voor ouders van een hoogbegaafd kind kan ieder schooljaar opnieuw spannend beginnen. Zal de nieuwe leerkracht begrijpen wat hun kind nodig heeft? Moeten zij direct in gesprek, met het risico als veeleisend of zeurend te worden gezien? Of moeten zij eerst afwachten, terwijl hun kind mogelijk alweer afhaakt?

Praktische acties:

• Neem als leerkracht zelf vroeg contact op.
• Vraag wat ouders thuis zien bij onder- en overprikkeling.
• Bespreek welke aanpak eerder hielp.
• Vraag waarop ouders hopen en waarover zij zich zorgen maken.
• Leg uit wat je de eerste weken gaat doen.
• Maak direct een concrete vervolgafspraak.

Denk bij een oudergesprek aan:

“Ik heb de overdracht gelezen. Ik ben benieuwd wat volgens jullie belangrijk is om te weten, zodat we samen voor een goede start kunnen zorgen.”

Handvat 4: organiseer direct contact met peers

Peercontact is voor een hoogbegaafde leerling erg belangrijk. Daar op inzetten is daarom zinvol. Tegelijkertijd wil je vermijden dat een leerling in een sociaal isolement terecht komt. Contact met andere leerlingen en het horen bij de groep is ook belangrijk.

Praktische acties:

• Laat een leerling in de eerste dagen samenwerken met een bekende of passende peer.
• Kijk niet alleen naar leeftijd, maar ook naar interesses, denkniveau en wederkerigheid.
• Organiseer groepsdoorbrekend contact wanneer er geen passende peers in de klas zijn.
• Laat leerlingen daarna ook bewust met andere klasgenoten samenwerken.
• Bewaak dat een vast duo geen afgesloten eilandje wordt.
• Vraag de leerling bij wie hij zich vrij voelt om ideeën te delen.

Uitgangspunt:

Peercontact mag (of moet) een veilige uitvalsbasis zijn, maar geen sociaal eiland worden.

Handvat 5: geef expliciet erkenning

Een leerkracht hoeft aan het begin van het schooljaar nog niet precies te weten welk aanbod het beste past. Wel kan de leerkracht laten merken dat de onderwijsbehoefte gezien en serieus genomen wordt.

Praktische acties:

• Benoem wat je uit de overdracht hebt begrepen.
• Vraag hoe de leerling eerdere schooljaren heeft ervaren.
• Erken dat de leerling mogelijk iets anders nodig heeft.
• Doe geen beloftes die je niet kunt waarmaken.
• Spreek wel uit dat jij verantwoordelijkheid neemt om passend aanbod te realiseren.
• Wacht daarna niet te lang met daadwerkelijk handelen.

Spreek bijvoorbeeld uit:

“Ik weet nog niet precies wat voor jou het beste werkt. Ik weet wel dat jij onderwijs nodig hebt waarin je echt kunt leren. Ik ga samen met jou, je ouders en de andere juffen en meesters onderzoeken wat daarvoor nodig is.”

Handvat 6: betrek de leerling, maar maak hem niet verantwoordelijk

Vanuit autonomie kan het goed zijn de leerling te betrekken bij het vormgeven van het aanbod, de begeleiding of de aanpak. Hij/zij kan jou helpen. Waak er wel voor dat je niet de verantwoordelijkheid bij de leerling neerlegt.

Praktische acties om wel te doen:

• vragen wat eerder hielp;
• vragen wanneer de leerling werkelijk leert;
• samen doelen formuleren;
• feedback vragen op het aanbod;
• regelmatig kort evalueren.

Niet bij de leerling neerleggen:

• steeds zelf om moeilijker werk moeten vragen;
• zelf bepalen wat geschrapt kan worden;
• eigen verrijkingsmateriaal zoeken;
• de leerkracht herinneren aan afspraken;
• eerst zichtbaar vastlopen voordat aanpassingen volgen.

Uitgangspunt:

Geef de leerling invloed op zijn onderwijs, maar niet de verantwoordelijkheid voor het organiseren ervan.

Handvat 7: kijk met begrip naar intensiteit en gevoeligheid

Veel hoogbegaafde leerling kunnen intens ervaren. Met natuurlijk de kanttekening: niet iedere hoogbegaafde leerling is intens en niet iedere intense leerling is hoogbegaafd.

Praktische acties:

• Vraag wat er onder een sterke reactie ligt.
• Bespreek signalen van onder- en overprikkeling.
• Maak afspraken over een helpende pauze of herstelmoment.
• Geef ruimte aan enthousiasme en grote vragen.
• Help de leerling emoties en gedachten te verwoorden.
• Wees bewust dat klassikale bewoordingen soms intens binnen komen bij de leerling.
• Voorspelbaarheid kan, zeker in het begin, bijdragen aan de veiligheid.
• Blijf duidelijk over gedrag dat anderen schaadt.

Denk bijvoorbeeld aan:

“Ik zie dat dit je heel diep raakt. Ik wil begrijpen wat er gebeurt. Wil je het me uitleggen? Dan kunnen we daarna samen kijken naar een oplossing.”

Startcheck: is jouw klas ook HB veilig?

Aan het einde van de eerste schoolweek:

• Heb ik de overdracht van deze leerling zorgvuldig gelezen?
• Weet ik welk aanbod vorig jaar wel en niet werkte?
• Heeft de leerling al leerstof gekregen die werkelijk uitdaging biedt?
• Is duidelijk welke stof gecompact kan worden?
• Heb ik persoonlijk uitgesproken dat ik zijn of haar onderwijsbehoeften zie?
• Heeft de leerling contact kunnen maken met een passende peer?
• Weet ik wat ouders belangrijk vinden voor een goede start?
• Heb ik de leerling gevraagd wat helpt bij leren, samenwerken en spanning?
• Weet de leerling bij wie hij terechtkan als het aanbod niet passend voelt?
• Hebben we al een moment gepland om de start te evalueren?

De Gouden Weken gaan over de vraag: voelt iedere leerling dat hij bij deze groep hoort? Voor hoogbegaafde leerlingen hoort daar nog een vraag bij: merkt de leerling dat ook zijn manier van denken, leren en ervaren welkom is?

Een kennismakingsspel kan verbinding creëren. Maar echte veiligheid ontstaat pas wanneer een leerling merkt: mijn leerkracht ziet mij, bouwt voort op wat al bekend is, zorgt dat ik mag leren en helpt mij om aansluiting te vinden.

Een warm welkom is waardevol. Een warm welkom mét passend onderwijs maakt het verschil.

Download hier de startcheckposter. Zo kun je direct goed starten!

Wil je meer weten hierover of deze tips direct gekoppeld zien aan de fases van de Gouden weken? Download dan hier de Longread! 

 Meer weten of leren? Neem contact op met Veronique Swillens, info@sterkinhoogbegaafdheid.nl. Of bekijk de rest van de website voor mogelijkheden voor studie of verder leren!